Η επαγγελματική εκπαίδευση δεν είναι στίγμα που εξαλείφεται με το πανεπιστήμιο!

Αθήνα,  09 Ιανουαρίου 2021

Η υποχρεωτική εκπαίδευση στη χώρα μας επαναλαμβανόμενα -από το 2000 που ξεκίνησε η καταγραφή στην έρευνα PISA- αξιολογείται χαμηλότερα από τον αντίστοιχο μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ στην κατανόηση κειμένου, στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες.[1]

Το γεγονός αυτό αποκτά αυξημένη σημασία αφού οι οριζόντιες δεξιότητες γνωστές και ως “soft skills” είναι όλο και σημαντικότερες ως υπόβαθρο τόσο για τον αποτελεσματικό ψηφιακό μετασχηματισμό όσο και της ανταγωνιστικότητας μιας οικονομίας, όπως πλέον καταγράφεται από δεκάδες αντίστοιχες μελέτες.[2],[3]

Παράλληλα αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένο δεδομένο πως οι σύγχρονες επαγγελματικές δεξιότητες απαξιώνονται όλο και γρηγορότερα, ανάλογα με τις τεχνολογικές και οικονομικές εξελίξεις ανά κλάδο και μάλιστα η ίδια η νέα γνώση απαξιώνεται περίπου ανά τριετία ή τετραετία.[4]

Με δεδομένα τα παραπάνω η Ελλάδα κατατάσσεται τελευταία, ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, στο skills matching[5] των εργαζομένων -στο κατά πόσο δηλαδή οι εργαζόμενοι έχουν τα απαραίτητα προσόντα για τη θέση εργασίας που υπάρχει στην αγορά.

Ταυτόχρονα η χώρα μας κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη στο overqualification, σε προσόντα, συνήθως πανεπιστημιακών τίτλων, που είτε δεν έχουν σχέση, είτε δεν απαιτούνται από την αγορά εργασίας.  Μια «υπέρ – εκπαίδευση», η οποία αφού έχει κοστίσει σημαντικά στη χώρα, καταστρέφει ψυχές, δημιουργεί αποτυχημένες προσωπικότητες, αποδομεί τη δημοκρατία, διαλύει την οικονομία και την ίδια την κοινωνία στο σύνολο της, σε τελική ανάλυση.

Ας δεχθούμε καλόπιστα προς στιγμή, ως υπόθεση εργασίας, ότι ξεκίνησε να ανοίγει σιγά σιγά η αγορά με την ψηφιοποίηση του κράτους και τη σταθεροποίηση της οικονομίας, όπως οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης αναγνωρίζουν.[6]

Αντίστοιχα όμως πρέπει να δεχθούμε πως το 38% των επιχειρήσεων στη χώρα αντιμετωπίζει έλλειψη κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού και δεξιοτήτων από 21% που ήταν το 2019, όπως ανακοίνωσε σε πρόσφατη έρευνά του ο ΣΕΒ.[7]

Μόλις δηλαδή εμφανίστηκε ένα παράθυρο ευκαιρίας στην εργασία, αμέσως εμφανίστηκε το τεράστιο πρόβλημα της φτωχής έως ανύπαρκτης σύγχρονης Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης και του τεράστιου ελλείμματος  σύγχρονων επαγγελματικών δεξιοτήτων.

Και ποια είναι η σημερινή πολιτική αντιμετώπισης του προβλήματος; – Για την παρελθούσα δε νομίζουμε ότι χρειάζεται να αναρωτηθούμε, αφού αυτή έφερε τη χώρα στην παρούσα κατάσταση-.

Για να απαντήσουμε στην παραπάνω ερώτηση αρκεί να δούμε μερικά από τα πρόσφατα νομοθετήματα:

  • Με την ολοκλήρωση διετών σπουδών σε κάποιο ΙΕΚ, μπορεί κάποιος να εισαχθεί με κατατακτήριες στο πανεπιστήμιο, όπως προβλέπεται στον πρόσφατο νόμο 4763/2020.[8]
  • Δημιουργούνται τμήματα τριετούς φοίτησης στα πανεπιστήμια μετά την κατάργηση των διετών τμημάτων “Γαβρόγλου” με στόχο να εισαχθούν σε αυτά όσοι δεν θα “πιάνουν” τη βάση εισαγωγής στις πανελλήνιες και να «βολευτούν» όσα πανεπιστημιακά τμήματα θα μείνουν χωρίς εισακτέους.[9]
  • Οι ανώτατες Σχολές Τουριστικής Εκπαίδευσης (ΑΣΤΕ), που κύριο ρόλο έχουν να στελεχώνουν τα ξενοδοχεία με επαγγελματικά καταρτισμένο διευθυντικό προσωπικό[10] “αναβαθμίζονται” σε τετραετούς διάρκειας (μήπως για να γίνει και αυτή πανεπιστήμιο μετά?) με μια απλή υπουργική απόφαση[11]
  • Το ποσοστό των θέσεων για αποφοίτους ΕΠΑΛ σε Πανεπιστημιακές Σχολές και Τμήματα συναφή ή αντίστοιχα με τους τομείς των ΕΠΑΛ, βρίσκεται ακόμα στο 10%, -νόμος 4610/2019-, και αφορά καθαρά την πανεπιστημιακή εκπαίδευση αφού η Τεχνολογική Εκπαίδευση (ΤΕΙ) έχει καταργηθεί[12]. Είναι απολύτως κατανοητό να μην υπάρχουν αδιέξοδα στην Επαγγελματική Εκπαίδευση, όπως και στην περίπτωση των ΙΕΚ και να μπορεί να συνεχίσει ο εκπαιδευόμενος ανεμπόδιστα μέχρι και το πανεπιστήμιο. Όμως αποτελεί διεθνή πρακτική για τη συνέχιση της πορείας αυτής η προϋπόθεση των 3-5 ετών εργασιακής προϋπηρεσίας μετά τις σπουδές στα ΕΠΑΛ ή στα ΙΕΚ. Μια λογική παρόμοια αυτής δηλαδή, που εφαρμόζεται για μεταπτυχιακές σπουδές ΜΒΑ, όπου για την εισαγωγή αποτελεί προαπαιτούμενο η επαρκής εργασιακή εμπειρία.

Ένα μόνο μπορεί να είναι το συμπέρασμα από τα παραπάνω: Η χάραξη της εκπαιδευτικής πολιτικής στην Ελλάδα διαχρονικά, διαμορφώνεται μέσα από κοντόφθαλμες ψηφοθηρικές πιέσεις, οι οποίες με απόλυτο καιροσκοπισμό, διαμορφώνουν μια οδυνηρά στρεβλή πραγματικότητα διαρκούς εκπαιδευτικής υποβάθμισης.

Υπάρχει δηλαδή εμμονή σε παλιά εκπαιδευτικά μοντέλα, που ικανοποιούν την πανεπιστημιολαγνεία των κάθε λογής ψηφοφόρων, γονέων, πανεπιστημιακών, πολιτικών με μόνιμα θύματα τους νέους και την οικονομική ανάπτυξη του τόπου, στο όνομα μιας ανύπαρκτης κοινωνικής κινητικότητας.

Το ελληνικό πανεπιστήμιο σήμερα εξυπηρετεί “μια ιδιόρρυθμη επαγγελματική εκπαίδευση – αποκατάσταση, made in Greece” χωρίς όμως να διαθέτει κανένα από τα απαιτούμενα αντίστοιχα χαρακτηριστικά (σε επίπεδο προσωπικού και υποδομών) και μάλιστα με αποκορύφωμα την ανυπαρξία γνώμης από το ίδιο στις φοιτητικές εισροές του.

Το ελληνικό πανεπιστήμιο σήμερα εξυπηρετεί τις κομματικές επετηρίδες, ως θερμοκοιτίδα υποψήφιων στελεχών, που πρέπει να αποδείξουν με κάθε λογής ακραίο τρόπο την ύπαρξή τους και μέσω αυτού να “ξεχωρίσουν” για να καταλάβουν κυβερνητικές θέσεις.[13]

Το Ελληνικό πανεπιστήμιο σήμερα εξυπηρετεί καθιερωμένα κομματικά lobby καθηγητών με αμοιβαία συμφέροντα, που καλούνται μετέπειτα, όπου χρειαστεί, να νομιμοποιήσουν τις πολιτικές αποφάσεις της εκάστοτε κυβέρνησης.[14] Η ίδια η ύπαρξη δηλαδή του πανεπιστημίου φαίνεται να στηρίζεται στην αυτοτροφοδότηση του ίδιου του του εαυτού.

Το ελληνικό πανεπιστήμιο σήμερα εξυπηρετεί την  ανάγκη επαγγελματικής αποκατάστασης στο δημόσιο, μέσω του συστήματος ΑΣΕΠ, που μετράει τυφλά μόνο τους “έγκυρους” τίτλους οδηγώντας σε ένα κυνήγι “απόκτησης χαρτιών”.

Το ελληνικό πανεπιστήμιο σήμερα εξυπηρετεί  μια αποβιομηχανοποιημένη χώρα, που ο κύριος εργοδότης είναι οι εναλλασσόμενες οικογενειοκρατικές κυβερνήσεις με κλειστή, πυραμιδική διαχείριση της όποιας ιδιωτικής επιχειρηματικότητας, μέσω αδιαφανών αδειοδοτήσεων, αναθέσεων, περιορισμών και προστατευτισμών.[15]

Το ελληνικό πανεπιστήμιο σήμερα καλείται να καλύψει το κενό από την  αποβιομηχανοποίηση της χώρας, που έχει επιφέρει την αποσύνδεση των ουσιαστικών προσόντων και των πανεπιστημιακών τίτλων, που θα έπρεπε να επιβάλλονται, να αξιολογούνται και να επιβεβαιώνονται από τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς. Η συντονισμένη εξάλλου επί δεκαετίες κατάργηση της Τεχνολογικής Εκπαίδευσης, και η ανωτατοποίηση των ΚΑΤΕ σε ΚΑΤΕΕ και μετά σε ΤΕΙ, ΑΤΕΙ και πανεπιστήμια, φαίνεται να αποδεικνύει πως η χώρα δε χρειάζεται τεχνολόγους και πόσο μάλλον τεχνικούς και τεχνίτες παρά μόνο «πανεπιστήμονες».

Η απόφαση ένταξης στην επαγγελματική εκπαίδευση (ΙΕΚ, ΕΠΑΛ, ΣΕΚ κτλ) θα πρέπει να είναι συνειδητή επιλογή τελικού στόχου και όχι πρόσχημα για τη μετέπειτα είσοδο στο Πανεπιστήμιο.

Σήμερα στην Ελλάδα όλα τα επαγγελματικά εκπαιδευτικά επίπεδα έχουν καταλήξει να είναι προθάλαμοι του Πανεπιστημίου και αυτό έχει ευτελίσει την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση, αφού τη θεωρεί ως ένα ενδιάμεσο σκαλοπάτι για τους “ακατάλληλους” και όχι ως τελικό και πολύ σημαντικό στόχο. Αποτέλεσμα αυτής της στρεβλής αντίληψης είναι η  έλλειψη τεχνητών, τεχνολόγων και τεχνικών από την ελληνική αγορά και αντίστοιχα η πληθώρα μηχανικών και επιστημόνων που μέσω του braindrain τροφοδοτούν με έτοιμο δυναμικό που κόστισε ακριβά τις ξένες οικονομίες για να τις κάνει ανταγωνιστικότερες.

Έχουμε εθνικό καθήκον να επανακαθορίσουμε το λόγο ύπαρξης όλων των μορφών της Εκπαίδευσης για να έχουμε μέλλον και συνέχεια στο σύγχρονο ισχυρά ανταγωνιστικό κόσμο.

Κάθε βαθμίδα της Εκπαίδευσης πρέπει να συνδεθεί με το βασικό σκοπό, που καλείται να επιτελέσει, είτε αυτή αφορά στη Βασική Εκπαίδευση (soft skills) -Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση- είτε αφορά στην Επαγγελματική Εκπαίδευση (απόκτηση σύγχρονων υψηλού επιπέδου επαγγελματικών εργασιακών δεξιοτήτων), είτε αφορά στην Πανεπιστημιακή και Ακαδημαϊκή Εκπαίδευση (παραγωγή νέας γνώσης, έρευνα και αριστεία).[16]

Όσο κλείνουμε τα μάτια στις αδήριτες επιταγές της σύγχρονης πραγματικότητας, που επιβάλλει την ισχυρή ανταγωνιστικότητα του έθνους μας, σε όλα τα επίπεδα, έναντι των άλλων εθνών, η θέση της χώρας μας θα συνεχίσει να εξασθενεί και θα συνεχίσουμε να έχουμε το ρόλο του «ακολούθου» και του «επαίτη» στην παγκόσμια σκηνή.[17]

Μπορούμε φυσικά εναλλακτικά να αποφασίσουμε πως για όλα φταίνε οι κακοί ξένοι, που δεν αναγνωρίζουν την αρχέγονη παγκόσμια συνεισφορά μας και δε μας αποδίδουν τις πρέπουσες τιμές και να απορούμε κάθε φορά, πως οι κάθε λογής «φίλοι μας» μας «προδίδουν» στην πρώτη ευκαιρία.

Ίσως τελικά για να λύσουμε το πρόβλημα θα πρέπει να αποφασίσουμε να δώσουμε ένα πανεπιστημιακό πτυχίο σε κάθε Έλληνα με τη γέννησή του, ώστε να μπορεί στη συνέχεια απερίσπαστος να ακολουθήσει μια «λογική» επαγγελματική πορεία!

[1] http://iep.edu.gr/pisa

[2] https://www.gloat.com/blog/why-horizontal-growth-is-the-key-to-a-high-performing-workforce

[3] https://www.oecd.org/education/education-at-a-glance/

[4] https://hbr.org/2020/07/what-would-it-take-to-reskill-entire-industries

[5] https://skillspanorama.cedefop.europa.eu/en/dashboard/european-skills-index?pillar=&country=&year=2020#1

[6] https://www.capital.gr/agores/3503890/sima-anabathmisis-stelnoun-oi-oikoi-axiologisis

[7] https://www.sev.org.gr/grafeio-typou/infographics/prosdokies-apo-tin-psifiopoiisi-tou-kratous-kai-tous-anaptyxiakous-porous-pou-anamenontai-alla-kai-avevaiotita-logo-koronoiou/?fbclid=IwAR1a29joRPccB9YWOh8hTzg7mC_8wYwDUbHunxDnv2P9nilBdxNjzJlcUZU#.X_Ra0mowhYw.facebook  

[8] https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-legacy/nomos_4763_2020_fek_254_a_.pdf 

[9] https://www.esos.gr/arthra/70971/dimioyrgoyntai-tmimata-trietoys-foitisis-sta-panepistimia-meta-tin-katargisi-ton-dieton

[10] https://asterodos.edu.gr

[11] https://www.foititikanea.gr/images/PDF/7853248957239845738945.pdf

[12] https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/290021_ayxisi-eos-kai-10-toy-posostoy-prosbasis-ton-apofoiton-epal-sta-aei-kya

[13] https://www.kathimerini.gr/society/811908/ta-kommata-xana-se-rolo-afentikoy-sta-panepistimia

[14] https://www.tanea.gr/2011/08/24/opinions/synainesi-tis-koinwnias

[15] http://www.kefim.org/wp-content/uploads/2020/07/%CE%9C%CE%B9%CF%83%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%BA%CF%8C%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1_2020.pdf

[16] https://www.ekdd.gr/ekdda/files/ergasies_esdd/12/3/336.pdf

[17] https://www.capital.gr/o-kostas-stoupas-grafei/3491390/poioi-kai-giati-agapane-tous-tourkous

Το αρχείο της παρέμβασης (pdf)